Aktuelno

O jugoslovenskim partizanima i ideološkim prekodiranjima

/O jugoslovenskim partizanima i ideološkim prekodiranjima – obezglavljena slika liberalnog građanstva. Kolektiv TCL./

Istorija ima tendenciju da se ponavlja: prvi puta kao tragedija, drugi puta kao farsa.

– Karl Marks, Osamnaesti brumaire Louisa Napoleona

Da se istorija ponavlja dva puta, prvi put kao tragedija, drugi put kao farsa – važilo je i za građansku ideju nacije južnih Slovena, Jugoslaviju. I monarhistička i titoistička Jugoslavija su imale svoja dva tragična završetka; u Drugom svetskom ratu, a onda tokom kapitalističke restauracije i ratova devedesetih, procesu farsičnom po tome što je tu država zapravo ratovala protiv same sebe. Svaku modernu tragediju, vidimo, nužno prati liberalno raskusuravanje i ideje tržišnog rešenja svakog političkog pitanja. Ono što je tragedija levice na ovim prostorima je što ona i dalje funkcioniše u ovoj senci koja zaklanja pogled na aktuelnu istorijsku konjukturu, ne bi li nekako izbegla da čemer tragedije i farse okusi u punom njenom obimu.

Partizanski pokret nije preživeo SFRJ (može se reći da je on satrt i interno već u periodu 1949-1955), ali je ‘vaskrsnuo’ u liberalnim građanskim krugovima, i u Hrvatskoj i u Srbiji (nažalost) kao produžena ruka civilnog sektora i ljudskopravaške borbe. Slavljenje partizana je ispražnjeno svakog komunističkog i emancipatorskog sadržaja, dok je zadržano ono što je najvažnije liberalima – kosmpolitski antinacionalizam. Uporedo, dešava se i to da oni, koji se deklarativno bore protiv istorijskog revizionizma, i sami misinterpretiraju istorijske događaje kako bi pomirili istorijski narativ sa svojim aktuelnim političkim gledištima, koja se odbijaju o realnost i iščezavaju u vazduhu.

Hajde da zaigramo onda tu igru, neki bi rekli tango smrti;

Ako su četnici i ustaše ratova devedesetih jednaki četnicima i ustašama iz Drugog svetskog rata, gde su onda partizani devedesetih? Ako glavni akteri 1941. u toj postavci vaskrsavaju 1991., ko je Josip Broz devedesetih, zašto odsustvuje sa istorijskog teatra? Partizani su devedesetih čini se u umetničkim, građanskim krugovima antiratne opozicije. Oni su 1991. naglo postali pacifisti i tu treba okrenuti sat unazad, sesti i pročitati šta su boljševici pisali o pacifizmu. Ti ‘partizani devedesetih’, čini se, hteli su da spreče raspad i razbijanje Jugoslavije pacifističkim ignorisanjem stvarnih društvenih konflikata koji su praktično procesi dugog trajanja na prostoru Balkanskog poluostrva. Zašto nema partizana devedesetih među radnicima i seljacima, klasama koje su u ogromnoj većini popunjavale odrede partizanskih jedinica? – to je pitanje na koje treba da odgovore svi oni koji se deklarativno bore protiv procesa rehabilitacija nekih Mihailovića i Kalabića, a usta su im puna marksizma i klasne analize.

Međutim, još jedno važno pitanje se izostavlja u levičarsko-revizionističkim analizama, a to je da su obe Jugoslavije bile pretežno imperijalni projekat, ma koliko nekima bilo teško da žive sa tim informacijama u glavi. Srbija se već nakon Prvog srpskog ustanka rodila iz arheneprijatelja Austrougarske – Otomanskog carstva; i zauzela poziciju neprijatelja. Položaj Srbije je osim političko-geografski bio problematičan i zbog Srba koji su živeli u Krajini i Vojvodini. Bilo je jasno da će dalji razvoj tadašnje srpske države nužno voditi ka konfliktu sa Austrogarskom (istina, Obrenovići su pokušali da prevaziđu ovaj problem zbližavanjem sa Austrougarskom). Nakon Prvog svetskog rata i stupanjem Sjedinjenih Država na scenu svetskog imperijalizma, Jugoslavija pod imenom Kraljevina Slovenaca, Hrvata i Srba postaje glavna prepreka širenju interesa Nemačke na Balkan i istorijskom interesu izlaza na južna topla mora – Jadransko, Egejsko i Crno more. Sa druge strane je pitanje i ruskog interesa za Balkan koji je takođe trebalo sprečiti, takođe preko Jugoslavije. U skladu sa time je potpuno racionalno zbližavanje Aleksandra Karađorđevića sa Francuskom i Engleskom; evropskim silama čiji su se interesi poklapali sa američkim – sprečiti prodor Nemačke i Rusije na Balkan.

Goran Musić navodi u tekstu od pre desetak godina:

„Sa raspadom Austro-Ugarske monarhije postavilo se pitanje šta uraditi sa „novo-oslobođenim“ narodima koji su izašli ispod habzburških skuta. Kao nagradu za žrtvovanje sopstvenog stanovništva srpska vladajuća klasa dobija tako na poklon ulogu žandarma nad novom frankenštajnskom tvorevinom svetskog imperijalizma – Jugoslavijom. U pokušaju da nekako razreše nacionalno pitanje, sile pobednice odlučuju da stvore novu naciju u srcu Balkana. Naravno, ovo nije bilo moguće uraditi dekretom odozgo i novonastala država nije uspela da razreši goruće nacionalno pitanje niti da pokrene region iz srednjevekovne zaostalosti.“

Ovi odnosi velikih sila postaju i golim okom vidljivi u predvečerje Drugog svetskog rata. Nakon očajničke i izdajničke politike Karađorđevića i želje da se pristupi Trojnom paktu, Nemci vojnom invazijom osvajaju Jugoslaviju i spuštaju se ka Grčkoj, kratkoročno ostvarujući svoj vekovni ideal izlaska na pomenuta tri mora. Kao reakcija na okupaciju i na društveno previranje nastaju partizanski i četnički pokret koji u prvim momentima imaju kontakte oko pokušaja da se izradi zajednička strategija borbe protiv okupatora. Da li su paktirali četnici nakon toga sa Nemcima? Jesu. Opšte je poznato da su, vođeni reakcionarnom ideologijom, partizanski pokret videli kao veću opasnost od okupacije sila Osovine. No, takođe je i opšte poznato da je Tito imao sastanke sa Dražom Mihailovićem, da se razmatrala mogućnost saradnje, koju naravno Mihailović nije prihvatio iz znanih razloga kukavičluka – a koje nije imao, a da se zna, ni sa jednom drugom domaćom vojskom u tom trenutku. I pored čina izdaje zajedničke borbe, glavni štab NOP Srbije je 6. novembra 1941. izdao Proglas srpskom narodu o „izdajstvu Draže Mihailovića“ koji je napao partizane i nastoji da obmane „poštene srpske seljake i četnike“, mudro pokušavajući da onaj istinsko patriotski nastrojen deo JVuO i njihovih simpatizera povuče ka sebi. Poznat je, u tom svetlu, slučaj gde su se nakon napada na Šabac partizani i četnici razišli, a pop Vlada Zečević u to vreme preveo oko 500 četnika u partizane. I ne samo to, postoje brojni slučajevi o prelasku vojnika Jugoslovenske Vojske u Otadžbini, kraljeve vojske, u redove partizana, oružanu silu Narodnooslobodilačkog pokreta.

Jugoslavija nakon Drugog svetskog rata postaje američki sponzorski projekat (za razliku od prve Jugoslavije koja je dominantno bila francusko-engleski), ovog puta ne kao brana od Nemaca, nego brana od ‘crvene najezde sa Istoka’. Razume se, ovakvi politički odnosi sa velikim silama su morali da znače i smrt partizanskog pokreta, stagnaciju revolucije i okretanje real-političkoj saradnji sa zapadnim imperijalizmom, kako bi se jugoslovenska vlast oduprla stvaranju još jednog staljinističkog satelitskog režima. U tim napinjanima da li sa Sovjetskim savezom ili ne, koji kulminiraju slučajem oko Informbiroa – vrh partije (koji je konsolidovao moć još pre početka ustanka tokom Drugog svetskog rata) vrši desni puč u partiji i likvidacijama i zatvaranjima praktično ozvaničava kontrarevoluciju u SFRJ i uništava mogućnost da se partijski kurs ikada i ikako koriguje. Na taj način, sve pozitivne tekovine partizanskog ustanka, umiru upravo zakopane rukom KPJ, na Golom otoku.

Šta je danas, onda, ostalo od partizana značajno za re-konceptualizaciju političkog građanskog subjekta?

Svakako da to nije komunistički ideal koji je živeo među proletarijatom i seljaštvom (koje KPJ, uzgred, baca pod točak prvobitne akumulacije kapitala u kombinaciji sa staljinističkim planskim procesima kolektivizacije poljoprivrede, a zatim vodi „kulturni rat“ oporezujući i cenzurišući mu muziku i kulturu). Međutim, isprani ideali ostali na razvalinama jugo-nostalgije, antinacionalni kosmopolitizam i građanski ateizam – elementi su koji su veoma značajni savremenim liberalima, pre svega u Hrvatskoj i Srbiji, te neretko nalaze svoj izraz u savremenoj građanskoj svesti. Setimo se, iznova, primera gde televizija B92 2011. daje priličan novac za serijal „SFRJ za početnike“; isti B92 koji je na sva zvona trubio i trubi o važnosti privatnog vlasništva itd. Koje su šanse recimo da neka liberalna televizija u Rusiji radi TV serijal „SSSR za početnike“?

Naravno, taj i takav ‘antifašizam’ tu gubi svoju radikalnu okosnicu u klasnoj borbi za komunizam i dobija oblik baš onakav kakav je potreban liberalima, borbe protiv ‘tradicionalističkih, varvarskih, nazadnih plemenskih nacionalizama’. U tom kontekstu, kada se desničari širom bivše Jugoslavije bore za pokrete koje doživljavaju kao one koji su se borili za njima slične ciljeve i traže rehabilitacije Mihailovića, Kalabića, Nedića ili koga god – levičari i liberali staju na istu stranu, glorifikujući partizansku borbu (!). Tu se dešava jedna šizofrena simbolička trampa – liberali levičarima daju platformski oslonac u sadašnjosti, kada partizana nema, a zauzvrat levičari dopuštaju liberalima da se pozivaju na ‘partizansku tradiciju’ u nedostatku ikakvih ‘liberalnih vojnih jedinica’ tokom Drugog svetskog rata. Očigledno da tu svako ima nekog koga nema.

Borba levičara i liberala, kada se radi o borbi za sliku o nekom istorijskom pokretu radnika i seljaka, nikako ne može biti identična i nikako ne može biti predmet saveza protiv većeg zla. Sada kada su se liberali obračunali sa socijalističkim nasleđem na onim zaista važnim pitanjima poput društvene svojine, planske privrede, borbe za ukidanje odnosa eksploatacije – nije im problem da brane partizane, ali isključivo kao neke partizane – vojnike savremenog građansko-liberalnog aparata, koji se faktički bore za ljudska prava. U liberalnoj vizuri partizani su neki Terminatori, kodirani kodirani u našem dobu i poslati u 1941. da se bore protiv ‘nacionalističkog zla i mržnje’ i transistorijski brane interese ‘tolerancije’, samo se program u međuvremenu skremblovao i nije stigao na vreme u borbu protiv modernih „zala“; Mladića, Karadžića, Tuđmana, Orića i koga god već. Ovo je naravno potpuna paraliza mišljenja, denkverbot, i još jedan od bezbroj dokaza nemogućnosti promišljanja ičega van liberalno-građanske vizure.

Ne bismo sad dužili na tu temu, ali pominjući partizane i antifašističku borbu NOP-a valja ponoviti da ‘antifašizam levice’ nema veze sa istorijskim antifašizmom i zapravo se svodi na borbu protiv diskriminacije, tj. protiv kršenja ljudskih prava, što nema veze sa socijalizmom ili istorijskim materijalizmom. Ponavljamo, ljudska prava su pojam potpuno stran rečniku marksizma. To je još jedno „kidnapovanje“ ideologije socijalizma – čiji je antifašizam bio narodno-oslobodilački i revolucionarni – od strane liberalne ideologije, čiji se antifašizam svodi na ideologiju ljudskih prava i nema nikakve veze ni sa slobodom naroda od imperijalnog i kolonijalnog tlačenja, a ni sa ukidanjem ekonomske eksploatacije u vidu kapitalizma (ili kako to Žižek kaže: vladajuća ideologija često puta je samo levičarski Ego-ideal).

U tom smislu, reč je o dvostrukom istorijskom revizionizmu.

Prvo prikrivanju činjenice o prelascima i računanju partizanske vojske na jedan deo JVuO, zatim u ideološkom lupingu i premeštanju partizanske narodno-oslobodilačke borbe protiv nemačkih okupatora, koja se odvijala uporedo sa revolucijom za neku vrstu rekompozicije socijalnih odnosa – u borbu protiv Gotovine, Orića i Mladića (?). Treća vrsta, bonus praktično, jeste ignorisanje činjenice da je ogromna većina aktera 1991. izašla direkt iz šinjela titoizma i te navodne politike ‘nastavljanja partizanskih tradicija’; Milošević kao titoistički pravnik, Tuđman kao titoističko vojno lice, Mladić takođe, Naser Orić kao specijalni vojnik SFRJ – dakle ljudi rasli i formirani unutar ideologije kojoj su okrenuli leđa, što naravno dosta toga govori o kvalitetu i sadržaju te ideologije.

Ne treba se onda posle čuditi kako titoistički krvnik Jovo Kapičić, koji je bio deo mašine za mlevenje istinskih partizana, postaje član LDP-a, partije, dakle političke organizacije, najagresivnijeg dela srpske buržoazije. Ili, još bolje, kako se pravimo da ne vidimo u ratu Vojske Jugoslavije protiv NATO alijanse ostatke istinskih tekovina partizanstva, u borbi protiv višestruko jačeg agresora, ovaj put, nažalost, bez pomoći neke Crvene armije.

I to što se tiče ovog četničkog pitanja i rehabilitacije itd. – suština kad pričate sa desničarima, koji naivno žele da rehabilituju Dražu i saradnike, nije ta da kažeš ‘mi smo protiv jer su oni ubijali partizane i muslimane’, jer šta se time dobija – reći će ‘pa i oni su ubijali nas’ itd. To je vrzino kolo ko je bolji čovek ili ko je prvi počeo, dakle ne-politički argumenti.

Argument koji igra igru i koji je politički, a ne pitanje neke bljutave etike, jeste taj da su pripadnici četničkog pokreta čekali savez sa Amerikom i Engleskom 1945. u nastojanju da budu agenti interesa Amerike i zapadnog kapitala, te da su bili spremni, zarad kralja izdajnika, da paktiraju i sa okupatorima, samo da bi pobedili u građanskom ratu nakon kojeg bi predali vlast, evidentno, zapadnim silama.

To je klasna analiza političke borbe, a ne jeftine licitacije ko, kad i u kom selu je nastradao od koga.

Politika je jedno, forenzika je drugo.

Za sve komentare, sugestije i predloge možete nas kontaktirati na mejl adresu info [at] tclinija.net.