Rečnik marksističkih termina

Ideologija

Dok se najčešće u konvencionalnom smislu pojam ideologije koristi kao „pogled na svet“, u savremenom političkom diskursu se ona koristi za razdvajanje linija političkih partija. Pojam „ideologije“ zauzima ključnu poziciju u istoriji marksističke misli. Pojam je prvi koristio Antoan Destit d' Trejsi 1976., spajajući –logy/logos i –ideo i time je dobio „nauku o idejama“. Međutim, prvi put se, u Marksovom eseju „Nemačka ideologija“, pojam ideologije nalazi kao đule u marksističkom topu.

Društvena formacija

U nauci istorijskog materijalizma društvena formacija je centralni koncept koji opisuje strukture i razvoj ljudskih „društava“. On služi da objasni zašto i kako se društva menjaju i transformišu sama sebe spajanjem društvene strukture i njene istoričnosti, ili drugim rečima njene unutrašnje dinamike promene. Ipak Marks i Engels nisu sistematski razvili koncept društvene formacije, niti kao fundamentalni istorijski koncept, niti kao društveni model. Razne definicije se mogu naći u njihovim radovima koje pobuđuju protivrečne interpretacije u zapadnom marksizmu i marksizmu-lenjinizmu.

Teorijski antihumanizam

Sukob između filozofskog humanizma i teorijskog antihumanizma se može sumirati u jednoj rečenici - da li nešto prethodi stvaranju 'svesti' ili je 'svest' autonomni fenomen, nešto potpuno karakteristično čoveku i, iz toga, da li je čovek stvoren od strane istorijskih procesa kojih je sudeonik, ili je on 'samostalni autor' takvih procesa, kontrolor i sudija?

Filozofija

Distinktivna karakteristika francuske XX-vekovne filozofije nauke, u kojoj su glavne figure bile Gaston Bachelard (Bašlar), Georges Canguilhem (Kangi) i Jean Cavailles (Kavalj), je posmatranje filozofije ne kao prakse koja je eksterna naukama, koja dobija rezultate metafizičkim ili spekulativnim putem, već kao imanentne prakse sadržane u samoj nauci.

Nauka

Kada govorimo o nauci i filozofiji Istorijskog materijalizma/marksizma, mi skoro uvek govorimo o nestabilnim pojmovima, o borbi za interpretaciju, o različitim tradicijama mišljenja unutar same intelektualne istorije marksizma. Zašto je to tako, pitate se i vi, a i mi sa vama.